Pytania do tekstów z filozofii przyrody nieożywionej (wersja robocza)

Autor: Paweł Polak ©

 

 

Platon, Timaios

 

  1. Jakie są dwa rodzaje bytów?
  2. Jak je poznajemy?
  3. Jakie są cechy stwórcy świata?
  4. Dlaczego stwórca stworzył świat?
  5. Dlaczego został stworzony jeden świat?
  6. Czym jest czas?
  7. Czy idee istnieją w czasie?
  8. Jakie metafory opisują χώρα (trzeci rodzaj bytu)?
  9. Czym jest χώρα ?
  10. Dlaczego Platon musiał wprowadzić χώρα ? Jaki jest jej status ontologiczny?
  11. Dlaczego χώρα jest utożsamiana z przestrzenią?
  12. Co jest najbardziej podstawowym składnikiem świata według Platona?
  13. Jaka jest natura tych składników?

 

Dla zainteresowanych:

1)     Interesujący i przystępny tekst ukazujący tło problemów poruszanych w Timaiosie możemy znaleźć w: J. James, Muzyka sfer, ZNAK, Kraków 1996, ss. 48–53.

2)     Nieco trudniejsze, lecz pogłębione filozoficznie opracowanie: M. Heller, „Timaios — filozoficzny mit o pochodzeniu i naturze świata”, Analecta Cracoviensia, XVII (1985),  111–123.

3)     Problem stworzenia świata w Timaiosie został również wyczerpująco opisany w: G. Reale, Historia filozofii starożytnej T. 2, RW KUL, Lublin 1996. Odpowiednim fragmentem są dwa paragrafy z rozdziału „Demiurg i kosmologia” (cz. II, rozdz. V, paragrafy 5–6, ss. 179–188).

 

Arystoteles, Fizyka (fragm.)

Księga I

1.     Czym zajmuje się „Fizyka” i jaka jest jej metoda?

Księga II

2.     Jaka jest różnica między ciałami naturalnymi  a sztucznymi?

3.     Czym jest „natura”?

4.     Co jest przedmiotem „fizyki” wg Arystotelesa?

5.     Jaki jest stosunek fizyki do metafizyki? (nadobowiązkowe)

Księga III

6.     Jaki jest związek między przyrodą a ruchem?

7.     Dlaczego Arystoteles twierdzi, że „nie ma ruchu poza rzeczami”?

8.     Jakie rodzaje ruchu wyróżnia Arystoteles?

9.     Jak brzmi pierwsza definicja ruchu?

10.  Dlaczego pojęcie ruchu jest problematyczne dla Arystotelsa?

11.  Jak brzmi druga (rozszerzona) definicja ruchu? Jakimi elementami różni się od pierwszej?

Księga IV

12.  Dlaczego Arystoteles przyjmuje istnienie miejsca? Jaki jest charakter tych przesłanek?

13.  Czy miejsce może wywoływać wpływ na ciała?

14.  Dlaczego kierunki „do góry” i „na dół” są wyróżnione?

15.  Dlaczego próżnia nie może istnieć?

16.  Jakie problemy pojawiają się przy analizie natury miejsca?

17.  Dlaczego miejsce nie jest ani formą, ani materią?

18.  Jakie są cechy istotne miejsca?

19.  Jak Arystoteles definiuje miejsce?

20.  Na czym polega problem ze zdefiniowaniem miejsca, gdy ciało otaczające jest w ruchu? Jak Arystoteles rozwiązuje ten problem?

21.  Na czym polegają problemy z pojęciem czasu?

22.  Dlaczego czas jest koniecznie związany z ruchem?

23.  Jak Arystoteles argumentuje, że czas jest własnością ruchu?

24.  Jak Filozof zdefiniował czas?

 

Dla zainteresowanych:

M. Heller, Szczęście w przestrzeniach Banacha, Znak, Kraków 1995 (o rekonstrukcji dynamiki Arystotelesa).

 

Kartezjusz, O zasadach rzeczy materialnych

  1. Jak Kartezjusz uzasadnia istnienie ciał materialnych?
  2. Czym jest natura ciała materialnego?
  3. Czym różni się przestrzeń od substancji cielesnej?
  4. Czym jest przestrzeń?
  5. Czy próżnia może istnieć?
  6. Dlaczego nie istnieją atomy (tj. cząstki niepodzielne)?
  7. Dlaczego świat jest nieograniczenie rozciągły?
  8. Dlaczego świat jest jeden?
  9. Czym jest ruch (według potocznego mniemania i w rzeczywistości)?
  10. Ile ruchów realnie wykonuje ciało? (Dlaczego?)
  11. Dlaczego ruch ciał odbywa się po kole?
  12. Jakie przyczyny ruchu wyróżnia Kartezjusz?
  13. Czym są prawa natury?

————————————– (tekst nadobowiązkowy)

  1. Jaka jest postać praw natury według Kartezjusza?
  2. Czemu służy siedem reguł zderzeń?

 

G.W. Leibniz, Rozprawa metafizyczna

  1. Czym według Leibniza jest doskonałość?
  2. Dlaczego rzeczy posiadają „zasadę doskonałości”? Dlaczego nie są one dobre dzięki woli Boga?
  3. Dlaczego świat wydaje się być niedoskonały? Z czego to wynika?
  4. Czym jest doskonałe działanie?
  5. Na czym polega doskonałość działania Boga przy tworzeniu świata?
  6. Jaka jest różnica między tym co naturalne a tym co nadnaturalne?
  7. Na czym polega istota rzeczy jednostkowej?
  8. Jaka jest relacja poznania a priori i a posteriori w poznaniu rzeczy jednostkowej (przykład pojęcia Aleksandra Wielkiego)?
  9. Dlaczego Leibniz opowiada się za zachowaniem form substancjalnych? Jaką rolę odgrywają one w jego ujęciu?
  10. Jaka jest rola przyczyn celowych w tłumaczeniu świata?
  11. Pytanie nadobowiązkowe: Jaki jest stosunek przyczyn celowych do przyczyn sprawczych?

 

 

I. Kant „W jaki sposób możliwa jest czysta matematyka?” w: Prolegomena

  1. Jaki jest główny problem, który Kant rozwiązuje w tych rozważaniach?
  2. Jakie są cechy poznania matematycznego?
  3. Czym różni się naoczność czysta od empirycznej?
  4. Jak według Kanta można oglądać coś a priori?
  5. Co jest danymi naocznymi czystej matematyki i czystej geometrii?
  6. Dlaczego według Kanta czas i przestrzeń są formami zmysłowości?
  7. Dlaczego właściwości przedmiotów świata zewnętrznego zgadzają się z twierdzeniami geometrii?

 

Literatura uzupełniająca:

1. W. Tatarkiewicz, Historia filozofii, Tom 2, PWN, Warszawa 1983, ss. 165–170.

 

A. Einstein „Geometria a doświadczenie” w: Pisma filozoficzne

  1. Jakie cechy wyróżniają matematykę od innych nauk?
  2. Co jest przedmiotem matematyki?
  3. Czym są aksjomaty matematyki według starej i nowej interpretacji? (Aksjomat — zdanie stanowiące podstawę systemu formalnego, którego nie wyprowadza z innych zdań tego systemu).
  4. Czym są pojęcia punktu i prostej w obu interpretacjach?
  5. Jak stosujemy matematykę do świata?
  6. Czym jest geometria praktyczna?
  7. Co według Einsteina decyduje o wyborze geometrii (euklidesowej, Riemanna) opisującej kontinuum czasoprzestrzenne?

 

K. R. Popper, Wszechświat otwarty (fragm.)

?

 

M. Heller, „Stworzenie świata według współczesnej kosmologii” w: Początek świata — Biblia a nauka

?