Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem

Gmach główny Muzeum Tatrzańskiego

Adres: Zakopane, ul. Krupówki 10, tel. (+48)18-20-152-05

Oficjalna strona Muzeum Tatrzańskiego: www.muzeumtatrzanskie.pl

Historia budowy gmachu głównego Muzeum Tatrzańskiego wiąże się z dziejami stylu zakopiańskiego. Już w roku 1907 Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego zaczęło planować budowę nowego, murowanego gmachu. W roku 1908 powstał pierwszy projekt murowanego gmachu muzeum w stylu zakopiańskim. Jak się okazało, zebrane przez Towarzystwo środki finansowe okazały się niewystarczające. W roku 1910 powołano Komitet Budowlany. Z inspiracji Władysława hr Zamoyskiego, architekt Franciszek Mączyński opracował kolejny projekt murowanego gmachu, tym razem modernistyczny. W lecie 1911 Zgromadzenie Ogólne uchwaliło przyjęcie projektu Mączyńskiego. Projekt przesłano do zaopiniowania Stanisławowi Witkiewiczowi, przebywającemu wówczas na leczeniu w Lovranie. Witkiewicz zdecydowanie wypowiedział się za jego odrzuceniem. Argumenty Witkiewicza przekonały Zarząd i zdecydowano nie realizować projektu Mączyńskiego. Przewodniczącej Komitetu Budowlanego dr Bronisławie Dłuskiej udało się pogodzić obu artystów - Franciszek Mączyński zobowiązał się opracować projekt techniczny na podstawie koncepcji Stanisława Witkiewicza. W lecie, 1913 roku, przystąpiono do budowy nowego gmachu. Szybko postępujące prace, przerwał wybuch pierwszej wojny światowej. Kontynuowano je dopiero po jej zakończeniu. W roku 1920 przeniesiono zbiory do nowego gmachu, a dwa lata później nastąpiło uroczyste otwarcie nowej siedziby Muzeum Tatrzańskiego. Udostępniono wówczas zwiedzającym wystawy: przyrodniczą i etnograficzną. Ekspozycja w gmachu głównym, aczkolwiek przez lata ulegała pewnym zmianom, w swej zasadniczej koncepcji przetrwała do dzisiaj. Tak jak niegdyś, tak i dziś, ma za zadanie zorientować zwiedzających w ogólnych zagadnieniach dotyczących przyrody, historii i kultury ludowej regionu.
W holu, na parterze, znajduje się gipsowy model pomnika Tytusa Chałubińskiego. Patron Muzeum przedstawiony został z góralem Sabałą, legendarną postacią starego Zakopanego.
Wystawa historyczna, bogato udokumentowana fotografiami, materiałami archiwalnymi, przedstawia historę Podhala od początku osadnictwa. Dzieje Zakopanego - od małej wioski do miasta w okresie międzywojennym ujęto w grupy tematów: różne zjawiska życia kulturalnego, turystyka, lecznictwo, oświata, sport. Wystawę zamyka okres okupacji na Podhalu.

"Czarna izba" w muzealnej chacie.

Zwiedzanie ekspozycji etnograficznej rozpoczyna się od modelu w skali 1:1 chaty podhalańskiej, postawionego w czasie, kiedy nowy gmach miał być udostępniony zwiedzającym. Prezentowany model chałupy pozwala zorientować się w urządzeniu wnętrz i warunkach życia przeciętnej rodziny góralskiej około połowy XIX wieku. Chałupa ma dwie izby: tzw."czarną", w której skupiało się przez cały rok życie rodziny i "białą" pełniącą zazwyczaj rolę reprezentacyją. Izby są przedzielone sienią. Był to jeden z najczęściej spotykanych rodzajów wnętrza, charakterystyczny dla średniozamożnych gospodarstw na Podhalu.

	Fragmenty ekspozycji etnograficznej.

Pozostała część ekspozycji etnograficznej ma charakter przeglądowy. Obrazuje najważniejsze dziedziny kultury ludowej Skalnego Podhala. Zestawiono obiekty z drugiej połowy XIX i przełomu XIX i XX wieku, z obiektami współczesnymi, rzecz jasna w tych dziedzinach kultury ludowej, które przez wszystkie te lata przetrwały. W tej części ekspozycji przedstawiono takie działy kultury ludowej jak: rolnictwo, zbieractwo, łowiectwo, myślistwo, pasterstwo, rzemiosło(wyroby ze skóry, kowalstwo) oraz sztukę ludową ( rzeźba, malarstwo na szkle, ceramika i rzeźba ceramiczna), a także strój podhalański, instrumenty muzyczne i związane z obrzędowością zjawisko grup kolędniczych.

	Gabloty prezentujące przyrodę ożywioną (u góry) oraz nieożywioną Tatr (obok).

Pierwsze piętro gmachu głównego zajmują ekspozycje poświęcone przyrodzie ożywionej i nieożywionej. W Muzeum Tatrzańskim od początku jego istnienia gromadzono kolekcje geologiczne, botaniczne i zoologiczne głównie z Tatr i Podhala. Stanowią one w większości dokumentację prac wybitnych przyrodników. Część z tych kolekcji można zobaczyć na wystawie przyrodnicznej.
Okazy skał tatrzańskich i skamieniałości przedstawione w układzie stratygraficznym, mapy, plansze i zdjęcia obrazują genezę powstania Tatr oraz ich budowę. Wyeksponowano również pamiątki po rozwijającym się w XVIII i XIX w. w Tatrach górnictwie i hutnictwie.
W Tatrach podobnie jak w innych wielkich górach roślinność układa się w strefy, W sali przyrody ożywionej przedstawiono okazy flory i fauny charakterystyczne dla poszczególnych pięter roślinności. Uzupełnieniem są opisy stref roślinnych oraz ciekawszych gatunków.

Zbigniew Ładygin ysladyg@cyf-kr.edu.pl
Last update 7 March 2000